Կոմիտասի պողոտայի վերակառուցման առաջարկ

TLDR: Կոմիտասի պողոտայում թեղիների հեռացումն անխուսափելի է: Բոլոր հասուն ծառերը միաժամանակ դեկորատիվներով փոխարինելու փոխարեն, մենք առաջարկում ենք փուլային փոխարինում 10 տարվա ընթացքում և կենսաբազմազան, բազմաշերտ կանաչ տարածքի ստեղծում:

Ներկայիս իրականությունը և սպառնալիքը

2026 թվականի մարտին քաղաքապետարանը հայտարարեց Կոմիտասի պողոտայում մայթերի վերանորոգման ծրագրերի մասին, ինչը ներառում է կենսունակությունը կորցրած ծառերի փոխարինում։ Դատելով նախկին նմանատիպ նախագծերից՝ սա ամենայն հավանականությամբ նշանակում է բոլոր թեղիների հեռացում: Թեղիները կազմում են Կոմիտասի պողոտայում աճող 1053 ծառերի 56%-ը և առաջին շարքի գրեթե 100%-ը: Նրանք փողոցի կենսական ստվերի հիմնական աղբյուրն են։

Տվյալները տրամադրվել են Trees of Yerevan հավելվածի կողմից։

Այս բոլոր ծառերի միաժամանակյա հեռացումը փողոցը տարիներով կվերածի հսկայական ջերմային կղզու: Լայնասաղարթ ծառերի փոխարինումը փոքր դեկորատիվ ծառերով տասնամյակներով կամրագրի այս խնդիրը՝ մշտապես նվազեցնելով բնակիչների, բիզնեսի և հետիոտների կյանքի որակը: Չնայած գոյություն ունեցող թեղիները տասնամյակներ շարունակ տուժել են ոչ պատշաճ խնամքից, ճիշտ աջակցության դեպքում նրանք դեռ կարող են ծառայել քաղաքին ևս 10-ից 20 տարի: Այս ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս քաղաքին վերածել Կոմիտասի պողոտան օրինակելի կանաչ տարածքի:

Ստորև ներկայացված է այս վերակառուցման նախագծի մոտեցումը, որը ստեղծում է առողջ, կայուն կանաչ տարածք՝ բազմաթիվ առավելություններով, շտկում է անցյալի կանաչապատման սխալները և գրեթե չի պահանջում բյուջեի ավելացում:

Խիստ էտված (գագաթահատված) թեղիների և ճիշտ խնամված սոսիների ու կաղնիների համեմատություն։

Փուլային փոխարինում 10 տարվա ընթացքում

Մենք խստորեն խորհուրդ ենք տալիս աստիճանական, 4-ից 5 փուլով փոխարինման գործընթացը 10 տարվա ընթացքում որպես զանգվածային, միանվագ անտառահատման այլընտրանք: Փուլային մոտեցումը նվազագույնի է հասցնում այս ծառերի կողմից տրամադրվող բնապահպանական օգուտների հանկարծակի կորուստը:

Կարևոր է նշել, որ 10-ամյա փոխարինման ծրագիրը չի նշանակում, որ մայթը պետք է մի քանի անգամ վերակառուցվի: Ենթակառուցվածքային բոլոր ծանր աշխատանքները, ինչպիսիք են ստորգետնյա ոռոգման խողովակների տեղադրումը, հողի նախապատրաստումը և սալիկապատումը, կատարվում են միանգամից՝ սկզբնական վերանորոգման ժամանակ: Միայն ծառերի բուն տնկումն է բաշխվում տարիների վրա: 10-ամյա ժամանակացույցով, երբ վերջին ծառերը փոխարինվեն, առաջին փուլի նորատունկ ծառերն արդեն բավականաչափ մեծացած կլինեն՝ զգալի ստվեր ապահովելու համար:

Որպես ուղեցույց, ճիշտ խնամքի դեպքում քաղաքի կողմից տնկված ստանդարտ 4 մետրանոց ծառերը 10 տարվա ընթացքում կարող են հասնել հետևյալ չափերի և կապահովեն շատ ավելի շատ ստվեր, քան ներկայիս հասուն, բայց խիստ էտված (գագաթահատված) ծառերը.

Բազմաշերտ տնկման ռազմավարություն

Խիստ շահավետ է հրաժարվել միանման տնկման մոտեցումից և անցնել խառը տնկումների: Մեծ սաղարթով ծառերի և փոքր դեկորատիվ ծառերի հերթագայումը ստեղծում է իրական քաղաքային անտառային համակարգ, այլ ոչ թե ծառերի պարզ շարք: Վերին շարքի լայնասաղարթ ծառերն ապահովում են ստվեր, նվազեցնում աղմուկը և մաքրում օդը: Ներքևի շարքի ավելի փոքր ծառերը ավելացնում են գեղագիտական արժեք, տալիս են ծաղիկներ, որոնք էական են փոշոտողների համար և ունեն խիտ սաղարթ, որը ծառայում է որպես բնադրման վայր փոքր թռչունների համար:

Ինչպես քաղաքի մեծ մասը, Կոմիտասի պողոտան ևս օգտագործում է ստանդարտ 5.5-ից 6 մետրանոց ցանց՝ ծառեր տնկելու համար: Այս ցանցի պահպանումը իդեալական է բազմաշերտ տնկման ռազմավարության համար: 5 մետր հեռավորության վրա միայն մեծ ծառերի տնկումը ստիպում է նրանց մրցել տարածքի համար, ինչը հանգեցնում է նրան, որ դրանք աճում են դեպի վեր, այլ ոչ թե լայնությամբ, և դառնում են ավելի խոցելի քամուց կոտրվելու նկատմամբ: Մեծ ծառերի և դեկորատիվների հերթագայումը մեծ ծառերին տալիս է իդեալական 11-ից 12 մետր հեռավորություն միմյանց միջև:

Գոյություն ունեցող ցանցի վերօգտագործումը նաև նշանակում է, որ ծառերը կարող են փոխարինվել իրենց ներկայիս տեղերում՝ պահանջելով ավելի քիչ վարչական պլանավորում և ավելի քիչ ճարտարապետական փոփոխություններ:

Երկու տարբեր մակարդակների ծառերի օրինակ:

Բազմազանությունը նշանակում է կայունություն

Ամեն գնով պետք է խուսափել ևս մեկ մոնոկուլտուրա (միայն մեկ տեսակի ծառերով փողոց) տնկելուց: Մոնոկուլտուրաները խիստ խոցելի են հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ. մեկ բռնկումը կարող է պահանջել ամբողջ փողոցի կրկնակի հատում: Բացի այդ, նույն տեսակի ծառերը ծերանում են նույն տեմպով, ինչը նշանակում է, որ ապագայում դրանք բոլորը միաժամանակ փոխարինման կարիք կունենան՝ կրկնելով ներկայիս իրավիճակը:

Ավելի լավ մոտեցում է տնկել ծառատեսակների խառնուրդ, որոնք ապացուցել են իրենց կենսունակությունը Երևանում: Վերին սաղարթի համար գերազանց թեկնածուներ են սոսիները, կաղնիները, թեղիները, թխկիները և սոֆորաները (վրձնենիները): Կակաչածառերի և գինկգոների ներմուծումը, որոնք վերջերս խոստումնալից արդյունքներ են ցույց տվել քաղաքում, նույնպես խիստ շահավետ կլինի: Ավելին, տեղական ծառերի, օրինակ՝ արևելյան կաղնու (Quercus macranthera) կամ հարավային բռնչենու/տետասի (Celtis australis) ինտեգրումը զգալի բնապահպանական արժեք կավելացնի: Տեղական տեսակները բնականորեն հարմարեցված են տեղական կլիմային և շատ ավելի դիմացկուն են տարածաշրջանային վնասատուների և հիվանդությունների նկատմամբ, ինչը նշանակում է, որ դրանք պահանջում են ավելի քիչ խնամք և սովորաբար ապրում են ավելի երկար, ավելի առողջ կյանքով:

Ներքին շարքի համար հարմար տարբերակներ են կատալպան, ռոբինիան (սպիտակ ակացիան), կելրեյթերիան, ցերցիսը (հուդայածառը), սակուրան կամ ալբիցիան: Դրանք ապահովում են ավելի ցածր սաղարթ, վիզուալ գեղեցկություն և թռչունների բնադրման համար անհրաժեշտ տարածքներ:

Ցանցի վերականգնում

Ժամանակի ընթացքում ծառերի սկզբնական շատ բնաբաժակներ ասֆալտապատվել են: Քաղաքը հնարավորություն ունի վերականգնելու սկզբնական տնկման ցանցը այն հատվածներում, որտեղ այն կորսվել է, օրինակ՝ City Mall-ի, գյուղատնտեսական շուկայի և կինոթատրոնի մոտակայքում: Հնարավորության դեպքում պետք է վերականգնվի նաև ծառերի երկրորդ շարքը՝ «կանաչ թունելի» էֆեկտը խտացնելու և փողոցն էլ ավելի հովացնելու համար:

Երկու շարք ծառերի օրինակ, որոնք թունել են կազմում:

Բացի այդ, կան բազմաթիվ վայրեր, օրինակ՝ Կոմիտասի 38-40, որտեղ մայթը գրեթե վերացել է և զբաղեցվել շենքերով: Խրախուսվում է քաղաքապետարանի ստորաբաժանումների միջև համագործակցությունը՝ այս մայթերը վերականգնելու և շարունակական, անխափան հետիոտնային տարածք ստեղծելու համար:

Գրեթե անհետացած մայթի օրինակ:

Արմատների պաշտպանություն

Խողովակների անցկացման և խրամուղի պահանջող այլ վերանորոգումների ժամանակ խրամուղիները հաճախ փորվում են ծառերի բներին շատ մոտ: Դա առաջացնում է լուրջ կառուցվածքային վնաս՝ դարձնելով ծառերը խոցելի քամուց ընկնելու նկատմամբ և ոչնչացնում է անհրաժեշտ ջուր ու սննդանյութեր կլանելու նրանց ունակությունը:

Ավագանու N 405-Ն որոշումը (16 մարտի 2012 թ.) պահանջում է 3 մետր հեռավորություն հասուն ծառերի և խրամուղիների միջև: Այս կանոնակարգն ապահովում է, որ կրիտիկական արմատները մնան անվնաս, և ծառերը ավելորդ վնաս չկրեն: Հիմնական խողովակաշարերի տեղադրման ժամանակ այս 3 մետր հեռավորության պահպանումը պարտադիր է, իսկ առանձին ծառերի համար խողովակների ելքերի տեղադրումը պետք է կատարվի զգուշորեն՝ ձեռքի աշխատանքով:

Խրամուղիների փորման օրինակ, որը սպանում է ծառերը և պետք է արգելվի:

Ժամանակակից ենթակառուցվածքներ (Soil Cells)

Ծառերի գոյատևման համար անհրաժեշտ է առողջ հող: Տասնամյակների ընթացքում խրամուղիների փորման, սալիկապատման և շինարարության հետևանքով քաղաքային հողը հաճախ վերածվում է «տեխնոհողի» (տեխնոզոլ)՝ բետոնի, փոշու և շինարարական աղբի խիտ սեղմված խառնուրդի: Այս հողը չունի սննդանյութեր, չի կարող լավ պահել ջուրը, և ծառերի արմատների համար գրեթե անհնար է թափանցել դրա մեջ: Ժամանակակից քաղաքները գնալով ավելի հաճախ են պահանջում նոր ծառեր տնկելուց առաջ հողի ճիշտ նախապատրաստում:

Այնպիսի տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են Soil Cells-ը, կարող են կանխել հողի խտացումը նույնիսկ դրանց վրայով ծանր ճանապարհների կառուցման դեպքում, և թույլ են տալիս ստորգետնյա ոռոգում, ինչը երաշխավորում է ծառերի երկար ու առողջ կյանք: Թեև նման առաջադեմ տեխնոլոգիաների ներդրումը կարող է համարձակ նոր մարտահրավեր լինել Երևանի ներկայիս ենթակառուցվածքների պլանավորման համար, գոյություն ունեցող մեռած տեխնոհողը սննդանյութերով հարուստ հողով փոխարինելը անհրաժեշտ առաջին քայլն է՝ անկախ ամեն ինչից:

Հասուն թեղիին կամ կաղնուն անհրաժեշտ է մոտ 30 խորանարդ մետր հող, ինչը հավասար է մոտ 10 մետր երկարությամբ, 2 մետր լայնությամբ և 1,5 մետր խորությամբ խրամուղու: Այս ծավալը կատարելապես տեղավորվում է մայթի առկա կառուցվածքի և տնկման ցանցի մեջ:

Soil Cells-ի (հողային բջիջների) օրինակ, որոնք անհրաժեշտ են առողջ ծառերի համար:

Էտման և խնամքի ստանդարտներ

10-ամյա փուլային փոխարինման ծրագիրը հաջողություն կունենա միայն այն դեպքում, եթե նոր ծառերը ճիշտ խնամվեն: Չափազանց կարևոր է ընդունել ժամանակակից էտման և խնամքի ստանդարտներ: Սա ներառում է բացարձակ արգելք «գագաթահատման» (տոպպինգ՝ վերին ճյուղերի կտրում) նկատմամբ և նոր ծառերի ավելորդ, ոչ անհրաժեշտ կտրվածքներից խուսափում: Ծառերին պետք է թույլ տալ բնականոն աճել և զարգացնել այն ընդարձակ սաղարթները, որոնք անհրաժեշտ են փողոցը ստվերելու համար: Խիստ խորհուրդ է տրվում նոր ծառերը տնկելուց հետո Կոմիտասի պողոտայի կառավարումը հանձնարարել EAC/ISA հավաստագրված արբորիստների (ծառաբույժների):

Ծառերի էտման օրինակ, որը վերակառուցումից հետո պետք է բացարձակապես արգելվի։

Եզրակացություն. ինչ է շահում քաղաքը

Այս մոտեցումը որդեգրելով՝ Երևանը կարող է խուսափել իր ամենաբանուկ պողոտաներից մեկը հաջորդ տասնամյակի ընթացքում ամայի, գերտաքացած միջավայրի վերածելուց: Փոխարենը, քաղաքը շահում է կայուն, բազմաշերտ քաղաքային անտառ, որն ապահովում է մշտական ստվեր, աջակցում է տեղական բիզնեսին՝ պահպանելով հարմարավետ հետիոտնային միջավայր և սահմանում է կայուն քաղաքաշինության ժամանակակից ստանդարտ: Ստեղծված «կանաչ թունելը» կկանգնի որպես բազմազան, հեռատես անտառտնտեսության վկայություն:

Այս փուլային ռազմավարությունը նաև կանխում է ծառերի զանգվածային հատումը՝ մի պրակտիկա, որը հաճախ անհարկի լարվածություն է ստեղծում հասարակության մեջ: Ի վերջո, փոխարինման աստիճանական ժամանակացույցը քաղաքին տալիս է անհրաժեշտ ժամանակ՝ տնկման համար բարձրորակ, բազմազան ծառատեսակներ ձեռք բերելու համար:

Ինչպես կարող եք օգնել

Հանրային աջակցությունը չափազանց կարևոր է այս տեսլականն իրականություն դարձնելու համար: Դուք կարող եք օգնել՝ պաշտոնական դիմում ուղարկելով Երևանի քաղաքապետարան e-request.am կայքի միջոցով՝ խնդրելով նրանց դիտարկել այս առաջարկությունները:

Ահա տեքստի օրինակ, որը կարող եք օգտագործել (կարող եք նաև փոփոխել այն).

Ես ծանոթացել եմ «Կանաչ Երևան» նախաձեռնության առաջարկին Կոմիտասի պողոտայի վերակառուցման վերաբերյալ: Խնդրում եմ ուսումնասիրել ծառերի փուլային փոխարինման, հողային բջիջների (Soil Cells) կիրառման և բազմաշերտ կանաչապատման նրանց առաջարկությունները: Խնդրում եմ հնարավորության դեպքում դիտարկել այս մոտեցումների կիրառումը՝ ապահովելու համար, որ պողոտան մնա հարմարավետ, կանաչ և առողջ միջավայր բոլոր բնակիչների համար:

https://kanachyerevan.am/hy/status/alerts/komitas/

Պաշտոնական արձագանք

Ակտիվիստը պաշտոնական հարցում է ուղարկել Երևանի քաղաքապետարան՝ առաջարկված միջոցառումները վերանայելու խնդրանքով։ Քաղաքապետարանի (մասնավորապես՝ «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի) պատասխանը վերաբերում էր հողային բջիջների (soil cells) կիրառման առաջարկին.

ի պատասխան Ձեր՝ Երևանի քաղաքապետարան առցանց ուղղած դիմումի, տեղեկացնում եմ, որ համաձայն «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի տեղեկատվության՝ ուսումնասիրելով առաջարկը՝ ծառերի փոխարինումը հողային բջիջների կիրառմամբ իրականացնելու վերաբերյալ, ՀՈԱԿ-ը նպատակահարմար չի գտնում Արաբկիր վարչական շրջանի Կոմիտասի պողոտայի մայթային հատվածում իրականացնել, քանի որ տվյալ առաջարկը բավականին ծախսատար, ժամանակատար, ինժեներական աշխատանք է, իսկ ծառատնկման գործընթացն առանձնապես չի տարբերվում ՀՈԱԿ-ի կողմից իրականացվող փողոցների վերաձևավորման աշխատանքներից:

Մեկ այլ ակտիվիստ ստացել է հետևյալ պատասխանը՝ կապված պողոտայում ծառերի փոխարինման ընդհանուր ռազմավարության հետ.

Ի պատասխան Ձեր դիմումի, կապված Կոմիտասի պողոտայի մայթային հատվածի բարեկարգման վերաբերյալ «Կանաչ Երևան» նախաձեռնության հետ, տեղեկացնում եմ, որ Արաբկիր վարչական շրջանի Կոմիտասի պողոտայի մայթային հատվածի բարեկարգման աշխատանքներին զուգահեռ «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի կողմից ներկայացված կանաչապատման նախագծի համաձայն իրականացվելու են փողոցային տնկարկների վերաձևավորման և նոր ծառատեսակներով փոխարինման աշխատանքներ, որը ենթադրում է կենսունակության ավարտին մոտ գտնվող, դեֆորմացված, հիպերտրոֆիկ ուռուցքներով, տապալման վտանգով մանրատերև թեղիների փոխարինում՝ բարձր ֆունկցիոնալություն և գեղազարդություն ունեցող ծառաթփատեսակներով։ Հավելեմ, որ Կոմիտասի պողոտայի վերաձևավորման և նոր արժեքավոր ծառատեսակներով փոխարինման աշխատանքները կծառայեն ի օգուտ Երևան քաղաքի էկոլոգիական միջավայրի բարելավմանը։